ทุกวันนี้ Digital Transformation อยู่ใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด ไม่เว้นแม้แต่ร้านอาหารใกล้บ้าน สังเกตได้จากการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่าง QR code หรือระบบ POS มากขึ้น ทำให้สะดวกทั้งสำหรับลูกค้าและคนทำงาน ทว่า สิ่งที่เปลี่ยนไปด้วย Digital Transformation ไม่ใช่แค่ “กระดาษกลายเป็นหน้าจอ” แต่เป็นวิธีทำงานของธุรกิจที่เชื่อมต่อกันมากขึ้น สรุปแล้ว Digital Transformation ต่างจากการใช้เทคโนโลยีทั่วไปอย่างไร? และถ้าธุรกิจอยากเริ่ม ควรเริ่มจากตรงไหน? มาทำความเข้าใจไปทีละส่วนกัน
Digital Transformation คืออะไร?
Digital Transformation คือการนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาใช้ในการทำงาน พร้อมกับปรับวิธีดำเนินการ ขั้นตอน สินค้า หรือบริการ ให้ผูกกับเทคโนโลยีมากขึ้น เพื่อสร้างคุณค่าให้ธุรกิจและตอบโจทย์ลูกค้าได้ดีขึ้น จุดสำคัญจึงอยู่ที่คำว่า “เปลี่ยนวิธีทำงาน” ไม่ใช่แค่ “เปลี่ยนเครื่องมือ”
สำหรับร้านอาหาร เมื่อก่อนเราอาจต้องเรียกพนักงานมารับออร์เดอร์ จดรายการลงกระดาษ แล้วส่งต่อไปที่ครัว แต่ในทุกวันนี้ ร้านอาหารหลายร้านมีการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นตัวช่วยอำนวยความสะดวก ลูกค้าสามารถสแกน QR Code สำหรับดูเมนูและสั่งอาหาร รวมถึงส่งออร์เดอร์เข้าครัวได้เลย นี่คือตัวอย่างของการ “เปลี่ยนเครื่องมือ”
แต่สำหรับ Digital Transformation แนวคิดนี้ “เปลี่ยนวิธีทำงาน” ได้ด้วยการเชื่อมระบบรับออร์เดอร์กับระบบส่งข้อมูลตรงเข้าครัวเพื่อลดขั้นตอนการใช้คน รวมถึงเชื่อมข้อมูลออร์เดอร์กับระบบคำนวณวัตถุดิบจากสต๊อก ระบบบันทึกยอดขายรายวัน และระบบวิเคราะห์ทางการตลาด เพื่อช่วยให้ร้านดูได้ว่าเมนูไหนขายดี เรียกได้ว่าเป็นการนำเทคโนโลยีไปเปลี่ยนกระบวนการของธุรกิจนั้นจริง ๆ
Digital Transformation มีอะไรบ้าง?
Digital Transformation ไม่ได้เกิดขึ้นในรูปแบบของการย้ายสิ่งที่จับต้องได้ไปอยู่ในโลกดิจิทัลเพียงอย่างเดียว เพราะแต่ละธุรกิจมีปัญหา เป้าหมาย และวิธีสร้างคุณค่าที่แตกต่างกัน หากมองจากลักษณะของสิ่งที่องค์กรต้องการทำให้กลายเป็นดิจิทัล จะสามารถแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ๆ ดังนี้
- การปรับกระบวนการทำงาน (Process Transformation)
เป็นการนำเทคโนโลยีมาช่วยปรับขั้นตอนการทำงานเดิมให้มีประสิทธิภาพขึ้น เช่น ลดงานที่ต้องทำซ้ำ ใช้ระบบอัตโนมัติ หรือเชื่อมข้อมูลระหว่างทีมให้ทำงานต่อเนื่องกันมากขึ้น - การเปลี่ยนโมเดลธุรกิจ (Business Model Transformation)
เป็นการใช้เทคโนโลยีเปลี่ยนวิธีที่ธุรกิจนำเสนอสินค้า บริการ หรือสร้างรายได้ โดยยังอยู่ในธุรกิจเดิม เช่น จากการขายซอฟต์แวร์แบบครั้งเดียว เปลี่ยนมาเป็นบริการแบบรายเดือน หรือจากบริการเช่าวิดีโอ เปลี่ยนมาให้ลูกค้ารับชมผ่านระบบ Streaming - การขยายขอบเขตธุรกิจ (Domain Transformation)
เป็นการใช้เทคโนโลยีเปิดโอกาสให้บริษัทก้าวเข้าสู่ตลาด กลุ่มลูกค้า หรือโอกาสทางธุรกิจใหม่ ๆเช่น ผู้ผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้าอาจนำ IoT (Internet of Things) มาต่อยอดสินค้าให้เชื่อมต่อกัน และพัฒนาไปสู่บริการ Smart Home หรือระบบจัดการพลังงาน - การเปลี่ยนวัฒนธรรมและวิธีทำงานขององค์กร (Cultural / Organizational Transformation)
การมีระบบใหม่ไม่ได้แปลว่าคนจะเปลี่ยนวิธีทำงานตามทันที องค์กรจึงต้องปรับทั้งวิธีคิด การสื่อสาร และการทำงานร่วมกัน เพื่อให้คนเข้าใจและสามารถใช้เทคโนโลยีใหม่ได้จริง
ทั้ง 4 ประเภทของ Digital Transformation นี้ไม่ใช่หัวข้อที่ทุกธุรกิจต้องทำพร้อมกันทั้งหมด บางองค์กรอาจเริ่มจากกระบวนการทำงานในแต่ละฝ่าย ขณะที่บางธุรกิจอาจต้องเปลี่ยน Business Model เลย สิ่งสำคัญสำหรับธุรกิจในการตัดสินใจปรับเปลี่ยนองค์กรให้เข้าสู่ความเป็นดิจิทัลมากขึ้นคือรู้ก่อนว่า ธุรกิจต้องการแก้ “อะไร” แล้วจึงเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะกับเป้าหมายนั้น
ตัวอย่าง Digital Transformation จากธุรกิจจริง
Digital Transformation อาจเริ่มต้นจากจุดเล็ก ๆ ในองค์กร หรือเปลี่ยนไปถึงรูปแบบธุรกิจทั้งระบบก็ได้ ขึ้นอยู่กับว่าแต่ละองค์กรกำลังเจอปัญหาอะไรและต้องการพัฒนาเรื่องไหน เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น ลองดูตัวอย่างจาก 4 แบรนด์ที่หลายคนคุ้นเคย ซึ่งแต่ละองค์กรเลือกใช้เทคโนโลยีเพื่อเปลี่ยนธุรกิจในมุมที่แตกต่างกัน ตั้งแต่กระบวนการทำงาน ประสบการณ์ของลูกค้า ไปจนถึงวัฒนธรรมภายในองค์กร
- Nestlé: ลดขั้นตอนซ้ำซ้อนในกระบวนการรับสมัครงาน
Nestlé นำระบบดิจิทัลและ AI มาช่วยจัดการขั้นตอนนัดสัมภาษณ์ ซึ่งเดิมเป็นงานที่ทีมสรรหาต้องใช้เวลาค่อนข้างมาก ทั้งการประสานงาน ลงเวลาสัมภาษณ์ และเลื่อนนัด เมื่อ Digital Transformation เข้ามาช่วยปรับกระบวนการทำงาน ขั้นตอนเหล่านี้จึงทำได้ผ่านระบบอัตโนมัติ มี AI เป็นผู้ช่วย และลดงานซ้ำซ้อนที่ต้องจัดการด้วยคน - Netflix: จาก DVD สู่ Streaming และบริการที่รู้ใจผู้ชม
Netflix เริ่มต้นจากบริการให้เช่า DVD ก่อนเปลี่ยนโมเดลธุรกิจมาสู่ VDO Streaming ทำให้ลูกค้าสามารถเข้าถึงคอนเทนต์ได้สะดวกและยืดหยุ่นกว่าเดิม ขณะเดียวกัน Netflix ยังนำข้อมูลพฤติกรรมการรับชมมาใช้พัฒนาระบบแนะนำคอนเทนต์ให้เหมาะกับผู้ใช้แต่ละคนมากขึ้น - Samsung จากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สู่ Smart Home
Samsung นำ IoT (Internet of Things) มาต่อยอดจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไปสู่แพลตฟอร์ม SmartThings ที่เชื่อมและควบคุมอุปกรณ์ต่าง ๆ ภายในบ้านได้ในระบบเดียว ทำให้ธุรกิจขยายจากการขายเครื่องใช้ไฟฟ้า ไปสู่บริการและระบบ Smart Home ที่กว้างขึ้น - Microsoft: เปลี่ยนวิธีคิด พร้อมเปลี่ยนวิธีทำงาน
Microsoft ผลักดันแนวคิด Growth Mindset ให้พนักงานเปิดรับการเรียนรู้ ทดลองสิ่งใหม่ และปรับตัวกับวิธีทำงานที่เปลี่ยนไป พร้อมใช้เทคโนโลยีช่วยให้คนในองค์กรสื่อสาร แลกเปลี่ยนความรู้ และทำงานร่วมกันได้ง่ายขึ้น ซึ่งนับว่าเป็น Digital Transformation ที่ไม่ได้เปลี่ยนแค่ระบบ แต่เปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กรให้คนพร้อมเรียนรู้และปรับตัวไปพร้อมกันด้วย
5 ขั้นตอนเริ่มต้นทำ Digital Transformation
เมื่อเห็นภาพแล้วว่า Digital Transformation เปลี่ยนธุรกิจได้อย่างไร คำถามต่อมาคือ “ถ้าจะเริ่มทำจริง ควรเริ่มจากตรงไหน?” หากสรุปแนวทางของ Digital Transformation Roadmap หรือแผนการเปลี่ยนผ่านองค์กรสู่ดิจิทัล ให้เข้าใจง่าย ธุรกิจสามารถเริ่มต้นได้จาก 5 ขั้นตอนต่อไปนี้
- สำรวจสถานะและปัญหาที่มีอยู่
เริ่มจากดูว่าปัจจุบันธุรกิจทำงานอย่างไร จุดไหนใช้ทรัพยากรมาก มีงานซ้ำซ้อน หรือมีปัญหาที่ลูกค้าและพนักงานเจออยู่บ่อย ๆ ขั้นตอนนี้คือการตอบให้ได้ก่อนว่า “ตอนนี้เราอยู่ตรงไหน และปัญหาจริงคืออะไร”
- กำหนดเป้าหมายที่อยากให้เกิดขึ้น
เมื่อรู้ปัญหาแล้ว จึงค่อยกำหนดวัตถุประสงค์์ (Objective) ว่าอยากให้ Digital Transformation ช่วยเปลี่ยนอะไร เช่น ลดเวลาทำงาน ลดความผิดพลาด ทำให้ลูกค้าใช้บริการง่ายขึ้น หรือเพิ่มโอกาสทางธุรกิจใหม่ ตรงนี้เป็นการตอบคำถามว่า “ทำแล้วอยากได้ผลลัพธ์อะไร” ซึ่งจะกลายเป็นตัวตั้งต้นสำหรับการเลือกวิธีการและการวัดผลในขั้นต่อไปด้วย
- จัดลำดับความสำคัญและเลือกเทคโนโลยีให้เหมาะ
เมื่อมีเป้าหมายแล้ว ค่อยพิจารณาว่าควรอัปเกรดระบบเดิมหรือเพิ่มเครื่องมือใหม่ เช่น Business Intelligence (BI) สำหรับช่วยวิเคราะห์ข้อมูล ระบบ Automation เพื่อลดงานซ้ำซ้อน หรือ CRM สำหรับจัดการข้อมูลและความสัมพันธ์กับลูกค้า ถ้ามีหลายเรื่องที่อยากทำพร้อมกัน แต่มีข้อจำกัดด้านงบประมาณ เวลา หรือคน ควรจัดลำดับความสำคัญจากปัญหาที่เร่งด่วนและผลลัพธ์ที่สอดคล้องกับเป้าหมายขององค์กรมากที่สุดก่อน
- เตรียมคนให้พร้อมและวางแผนการนำระบบไปใช้จริง
กำหนดว่า Digital Transformation จะเริ่มจากส่วนไหน ใครมีส่วนเกี่ยวข้องบ้าง และใช้เวลาเท่าไร โดยอาจเกี่ยวข้องกับหลายทีมทั้งภายในและภายนอกองค์กร ไม่ว่าจะเป็นฝ่าย IT ฝ่ายขาย ฝ่ายการตลาด ผู้บริหาร หรือลูกค้าผู้ได้รับผลกระทบ คนที่เป็นด่านหน้าของระบบจริงควรเข้าใจว่าองค์กรกำลังเปลี่ยนอะไรและทำไปเพื่ออะไรเพื่อช่วยลดปัญหาด้านการปรับตัวและการต่อต้านต่อความเปลี่ยนแปลง ซึ่งในขั้นตอนนี้อาจรวมถึงการทดลองใช้ระบบใหม่ด้วย
- วัดผลและปรับต่อเนื่อง
หลังจากนำระบบไปใช้แล้ว ควรกลับมาดูว่าผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นตอบโจทย์เป้าหมายที่ตั้งไว้หรือไม่ หากยังมีจุดที่ไม่เป็นไปตามที่คาด ก็สามารถนำผลที่ได้มาปรับระบบหรือวิธีทำงานให้เหมาะสมขึ้นได้ ซึ่งอาจใช้วิธีการทำและปรับไปพร้อม ๆ กันหรือการนัดประเมินผลการใช้งานรายเดือนเพื่อรวบรวมความคิดเห็นสำหรับใช้ในการตัดสินใจในขั้นต่อไป
หากต้องการให้การทำ Digital Transformation ในองค์กรเป็นระบบมากขึ้น แนวคิด Project Management สามารถช่วยได้ตั้งแต่การวางแผน การกำหนดหน้าที่ การประสานงานระหว่างหลายทีม ไปจนถึงการติดตามความคืบหน้า เพื่อให้แต่ละส่วนทำงานเชื่อมต่อกันได้อย่างราบรื่นมากขึ้น
ทำไม Digital Transformation หลายโครงการถึงไปไม่ถึงเป้า?
Digital Transformation ไม่ได้ยากเพราะเทคโนโลยีใหม่ต้องใช้เวลาเรียนรู้เพียงอย่างเดียว แต่ยากตรงที่องค์กรต้องเปลี่ยนหลายอย่างไปพร้อมกัน ทั้งวิธีทำงาน การตัดสินใจ และพฤติกรรมของคนในองค์กร
จากผลสำรวจของ McKinsey ที่ศึกษา Digital Transformation พบว่าการเปลี่ยนแปลงองค์กรจำนวนไม่น้อยไปไม่ถึงเป้าหมาย และปัญหามักไม่ได้อยู่ที่ตัวเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว ในทางกลับกัน หลายครั้งสิ่งที่ทำให้การเปลี่ยนแปลงไปไม่ถึงเป้า กลับเป็นเรื่องพื้นฐานในองค์กรเอง เช่น
- มีระบบใหม่ แต่ยังทำงานแบบเดิม
องค์กรอาจลงทุนกับซอฟต์แวร์หรือระบบใหม่ แต่ถ้าขั้นตอนการทำงานยังเหมือนเดิม เช่น บริษัทเปลี่ยนมาใช้ระบบลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature) แต่สุดท้ายยังต้องพิมพ์เอกสารออกมาให้ผู้ที่เกี่ยวข้องเซ็นก่อนเก็บใส่แฟ้มเหมือนเดิม แบบนี้ก็ไม่ได้ลดขั้นตอนการทำงานมากเท่าที่ควร - คนในองค์กรไม่ได้เปลี่ยนไปพร้อมกับระบบ
เมื่อคนไม่เข้าใจว่าทำไมต้องเปลี่ยน หรือรู้สึกว่าระบบใหม่ทำให้งานยุ่งยากขึ้น ก็มีโอกาสกลับไปใช้วิธีเดิม ซึ่งอาจทำให้การลงทุนด้านดิจิทัลนั้นสูญเปล่า - ทำเป็นโครงการครั้งเดียวแล้วจบ
Digital Transformation ต้องอาศัยการเรียนรู้จากผลลัพธ์การใช้งานที่เกิดขึ้นจริง เพื่อหาจุดที่ผู้ใช้งานพึงพอใจและจุดที่ต้องปรับต่อ ไม่ใช่การลงทุนเพียงครั้งเดียวแล้วสามารถนับได้ว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำเร็จเสร็จสิ้น
ความสำเร็จขององค์กรในการเปิดรับ Digital Transformation จึงไม่ควรวัดจากจำนวนระบบใหม่ที่องค์กรมี แต่วัดจากว่าระบบเหล่านั้นช่วยเปลี่ยนวิธีทำงาน แก้ปัญหา หรือทำให้ธุรกิจดีขึ้นได้จริงแค่ไหน
ทำไมคนรุ่นใหม่ควรเข้าใจแนวคิดของ Digital Transformation?
ในโลกธุรกิจยุคปัจจุบัน เทคโนโลยีและธุรกิจมักไม่ได้แยกออกจากกัน คนที่พัฒนาระบบต้องเข้าใจว่าธุรกิจกำลังเจอปัญหาอะไร ส่วนคนสายธุรกิจก็ต้องรู้ว่าเทคโนโลยีช่วยอะไรได้ และมีข้อจำกัดตรงไหน เพื่อทำให้งานหรือธุรกิจที่ทำอยู่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ใช้ทรัพยากรลดลง และตอบสนองความต้องการของตลาดที่มีความเปลี่ยนแปลงไปได้มากขึ้น
การเข้าใจ Digital Transformation ช่วยให้เราไม่ได้มองแค่ “มีเทคโนโลยีอะไรให้ใช้บ้าง” แต่เริ่มฝึกตั้งแต่การมองให้ออกว่าปัญหาจริงอยู่ตรงไหน เป้าหมายขององค์กรคืออะไร และมีทรัพยากรแค่ไหน จากนั้นจึงค่อยพัฒนาวิธีคิดว่าเทคโนโลยีหรือวิธีไหนเหมาะที่สุด รวมถึงต้องทำความเข้าใจด้วยว่างานของแต่ละฝ่ายเชื่อมกันอย่างไร คนในองค์กรจะต้องปรับพฤติกรรมหรือวิธีทำงานตรงไหน และเมื่อเริ่มใช้ระบบใหม่แล้วควรติดตามผลและพัฒนาต่ออย่างไร เพราะโจทย์ในชีวิตจริงไม่ได้แบ่งชัดว่าเป็นเรื่องของเทคโนโลยีหรือธุรกิจเพียงด้านเดียว
สำหรับคนรุ่นใหม่ การได้ฝึกมองปัญหาจากหลายมุม ใช้ Critical Thinking ในการอ่านต้นตอของปัญหาให้ขาด และเข้าใจว่าความรู้แต่ละด้านเชื่อมกันอย่างไร จะช่วยให้พร้อมมากขึ้นสำหรับการทำงานในยุคนี้
เตรียมพร้อมสู่โลก Digital พร้อม Transform องค์กรด้วยความเป็นผู้นำที่ TNIC
ที่ วิทยาลัยนานาชาติ สถาบันเทคโนโลยีไทย-ญี่ปุ่น (TNIC) เราให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทั้งในโลกเทคโนโลยีและธุรกิจ เราจึงจัดตั้ง ศูนย์วิจัยนวัตกรรมดิจิทัลและธุรกิจโลก (Digital Innovation and Global Business Research Center: DGRC) เพื่อพัฒนาความรู้ด้านธุรกิจ ดิจิทัล และเทคโนโลยี รวมถึงสนับสนุนการเรียนการสอน การฝึกภาคปฏิบัติ และงานวิจัยของนักศึกษาและคณาจารย์โดยเฉพาะ
หากสนใจเรียนรู้และพัฒนาทักษะให้มีความพร้อมสำหรับโลกที่เทคโนโลยีกำลังเปลี่ยนทุกอุตสาหกรรม สามารถต่อยอดความสนใจด้วยโอกาสในการเรียนอินเตอร์ในไทย ที่ TNIC เรามีหลักสูตรระดับปริญญาตรีให้เลือก 3 หลักสูตร ได้แก่ Data Science and Artificial Intelligence (DSA), Digital Engineering (DGE) และ International Business and Entrepreneurship in the Digital Technology Age (IND) ครอบคลุมความสนใจตั้งแต่เทคโนโลยีไปจนถึงมุมของธุรกิจ
ที่ TNIC มีบรรยากาศการเรียนในห้องเรียนที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและไอเดียสร้างสรรค์ ได้ฝึกทำโจทย์ที่มาจากสถานการณ์จริง ต่อยอดสู่ประสบการณ์ที่นำไปใช้ได้ในโลกของการทำงาน ทั้งอาจารย์และเพื่อนร่วมคลาสมีความเป็นกันเอง ทำให้สามารถแลกเปลี่ยนปรึกษาปัญหาได้ทุกเรื่อง ศึกษารายละเอียดของแต่ละหลักสูตร แล้วเลือกเส้นทางที่ตรงกับความสนใจของตัวเองได้เลย!
แหล่งอ้่างอิง
- https://www.ibm.com/think/topics/digital-transformation
- https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers/what-is-digital-transformation
- https://news.microsoft.com/transform/starting-a-digital-transformation-what-you-must-get-right-from-start/
- https://research.netflix.com/research-area/recommendations
- https://investor.starbucks.com/news/financial-releases/news-details/2022/Starbucks-Enters-New-Era-of-Growth-Driven-by-an-Unparalleled-Reinvention-Plan/default.aspx
- https://blogs.opentext.com/5-steps-developing-digital-transformation-strategy/
- https://www.mckinsey.com/capabilities/transformation/our-insights/common-pitfalls-in-transformations-a-conversation-with-jon-garcia
- https://www.dittothailand.com/th/dittonews/what-is-digital-transformation/
