งบกระแสเงินสดคืออะไร? อ่าน 3 กิจกรรมให้เข้าใจธุรกิจ

ธุรกิจอาจรายงานกำไรแต่เงินสดลดลง เพราะยังเก็บลูกหนี้ไม่ได้ สินค้าคงเหลือเพิ่ม หรือจ่ายซื้อสินทรัพย์ ในทางกลับกัน เงินสดอาจเพิ่มจากการกู้ยืมทั้งที่ธุรกิจยังขาดทุน กำไรและเงินสดจึงตอบคำถามคนละด้าน งบกระแสเงินสดแสดงว่าเงินสดเปลี่ยนจากกิจกรรมใดตลอดรอบบัญชี ควรอ่านร่วมกับงบฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน และหมายเหตุประกอบงบ

งบกระแสเงินสดคืออะไร

งบกระแสเงินสด หรือ Cash Flow Statement รายงานการรับและจ่ายเงินสดรวมถึงรายการเทียบเท่าเงินสด โดยแบ่งเป็นกิจกรรมดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงิน IAS 7 Statement of Cash Flows ระบุว่าเงินสดรวมเงินสดในมือและเงินฝากที่เรียกคืนได้ทันที ส่วนรายการเทียบเท่าเงินสดเป็นการลงทุนระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูง เปลี่ยนเป็นเงินสดจำนวนที่ทราบได้ง่าย และมีความเสี่ยงด้านมูลค่าอย่างไม่มีนัยสำคัญ งบจึงช่วยตอบว่าเงินสดมาจากไหนและถูกใช้กับกิจกรรมใด

ทำไมกำไรไม่เท่ากับเงินสด

งบกำไรขาดทุนใช้หลักเกณฑ์คงค้าง รายได้และค่าใช้จ่ายจึงอาจรับรู้คนละเวลากับเงินสด การขายเชื่อสร้างรายได้และลูกหนี้ แต่ยังไม่เพิ่มเงินสด ส่วนค่าเสื่อมราคาเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่เงินสดในงวดนั้น

เมื่อลูกหนี้หรือสินค้าคงเหลือเพิ่ม เงินสดอาจถูกผูกไว้แม้ยอดขายดี ขณะที่เจ้าหนี้เพิ่มอาจเลื่อนการจ่าย
คำถามสำคัญจึงเป็น “ทำไมกำไรกับเงินสดต่างกัน และความต่างเกิดจากกิจกรรมใด”

3 กิจกรรมในงบกระแสเงินสด

1. กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน

กิจกรรมดำเนินงานเกี่ยวข้องกับกิจกรรมหลักที่สร้างรายได้ เช่น เงินสดรับจากลูกค้า เงินสดจ่ายแก่ผู้ขายและพนักงาน รวมถึงภาษีตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง IAS 7 ระบุว่าส่วนนี้ช่วยประเมินว่าการดำเนินงานสร้างเงินสดเพียงพอสำหรับชำระหนี้ รักษาความสามารถดำเนินงาน และลงทุนโดยไม่พึ่งเงินภายนอกเพียงใด อย่าสรุปจากเครื่องหมายบวกหรือลบเพียงงวดเดียว ต้องดูสาเหตุ แนวโน้ม และลักษณะธุรกิจ เพราะการเติบโตอาจใช้เงินกับลูกหนี้หรือสต็อกเพิ่มขึ้น

2. กระแสเงินสดจากกิจกรรมลงทุน

กิจกรรมลงทุนครอบคลุมการซื้อและขายสินทรัพย์ระยะยาวหรือการลงทุนอื่นที่ไม่ใช่รายการเทียบเท่าเงินสด เช่น เครื่องจักร ระบบเทคโนโลยี อาคาร และสินทรัพย์ไม่มีตัวตน ตัวเลขติดลบอาจสะท้อนการลงทุนเพื่อเพิ่มกำลังผลิต
ไม่ได้แปลว่าไม่ดีเสมอ ควรถามว่าลงทุนในอะไร สอดคล้องกับกลยุทธ์หรือไม่ และใช้เงินจากแหล่งใด
ส่วนตัวเลขบวกอาจเกิดจากการขายสินทรัพย์ จึงต้องดูเหตุผลประกอบ

3. กระแสเงินสดจากกิจกรรมจัดหาเงิน

กิจกรรมจัดหาเงินเกี่ยวข้องกับส่วนของเจ้าของและเงินกู้ยืม เช่น เงินสดรับจากการออกหุ้นหรือกู้ยืม และการชำระคืนเงินกู้ เงินสดเป็นบวกอาจหมายถึงได้รับทุนใหม่ ไม่ใช่การดำเนินงานสร้างเงินสด ส่วนตัวเลขลบอาจเกิดจากชำระหนี้หรือจ่ายให้เจ้าของ จึงต้องอ่านร่วมกับโครงสร้างทุน

วิธีอ่านงบกระแสเงินสดอย่างเป็นลำดับ

ขั้นที่ 1 ตรวจการเปลี่ยนแปลงของเงินสด

เริ่มจากเงินสดต้นงวด การเปลี่ยนแปลงสุทธิ และเงินสดปลายงวด
ตรวจความเชื่อมโยงกับงบฐานะการเงินและองค์ประกอบของเงินสด

ขั้นที่ 2 อ่านกิจกรรมดำเนินงานก่อน

เปรียบเทียบเงินสดจากการดำเนินงานกับกำไร หากกำไรเพิ่มแต่เงินสดลด
ควรตรวจลูกหนี้ สินค้าคงเหลือ เจ้าหนี้ และรายการที่ไม่ใช่เงินสด

ขั้นที่ 3 เชื่อมการลงทุนกับกลยุทธ์

ตรวจการซื้อหรือขายสินทรัพย์ เปรียบเทียบหลายงวด และอ่านหมายเหตุ
การลงทุนจำนวนมากอาจเป็นแผนเติบโต แต่ต้องประเมินแหล่งเงินด้วย

ขั้นที่ 4 ตรวจว่าเงินทุนมาจากไหน

หากเงินสดจากการดำเนินงานไม่พอกับการลงทุน ธุรกิจอาจใช้เงินสะสม
กู้ยืม หรือเพิ่มทุน ควรตรวจจำนวน ต้นทุน และภาระในอนาคต

ขั้นที่ 5 เปรียบเทียบแนวโน้มและบริบท

เปรียบเทียบหลายรอบบัญชีและฐานอุตสาหกรรมที่เหมาะสม เพราะฤดูกาล
การซื้อกิจการ หรือเหตุการณ์ครั้งเดียวอาจทำให้รูปแบบเปลี่ยนชั่วคราว

วิธีการทางตรงและวิธีทางอ้อม

IAS 7 ให้รายงานกิจกรรมดำเนินงานได้สองวิธี วิธีทางตรงแสดงกลุ่มเงินสดรับและจ่ายสำคัญ ส่วนวิธีทางอ้อมเริ่มจากกำไรหรือขาดทุนแล้วปรับรายการที่ไม่ใช่เงินสด รายการคงค้าง และรายการของกิจกรรมอื่น ผู้เรียนควรเข้าใจตรรกะ
ไม่ใช่จำเพียงตำแหน่งรายการ

ตัวอย่างธุรกิจจำลอง

สมมติธุรกิจมีกำไร แต่ลูกหนี้และสต็อกเพิ่มจนเงินสดจากการดำเนินงานติดลบ พร้อมซื้อเครื่องจักรและกู้ยืมเพิ่ม ภาพนี้สร้างคำถามว่า ลูกหนี้เก็บได้หรือไม่ สต็อกสัมพันธ์กับยอดขายไหม เครื่องจักรจะสร้างประโยชน์เมื่อใด
และหนี้ใหม่มีเงื่อนไขอย่างไร

Workshop สำหรับผู้เรียนบัญชี

ผู้เรียนสามารถเลือกงบการเงินสาธารณะ สร้าง Cash Flow Map แยก 3 กิจกรรม เปรียบเทียบสามงวด และเชื่อมกับกำไร ลูกหนี้ สต็อก สินทรัพย์ และหนี้สิน ผลงานควรระบุแหล่งข้อมูล วันที่ หน่วย สมมติฐาน และประเด็นที่ยังตอบไม่ได้

เชื่อมโยงกับหลักสูตร AC ของ TNI

หน้า หลักสูตรบัญชีบัณฑิต TNI ระบุเส้นทางงานด้านการทำบัญชี สอบบัญชี บัญชีบริหาร ภาษี วางระบบบัญชี เทคโนโลยีทางการบัญชี ตรวจสอบภายใน และการให้คำปรึกษาทางการเงิน และบัญชีการอ่านงบกระแสเงินสดจึงเชื่อมทั้งพื้นฐานรายงานทางการเงิน การวิเคราะห์ธุรกิจ การตรวจสอบข้อมูล และการอธิบายตัวเลขแก่ผู้ใช้หลายกลุ่ม นักบัญชีไม่ได้หยุดที่การจัดหมวดรายการ แต่ต้องมองเห็นว่ากิจกรรมจริงส่งผลต่อเงินสด ความเสี่ยง และการตัดสินใจอย่างไร